پیامد‌های روان‌شناختی کودک نازپرورده

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز فارس،در روان‌شناسی رشد، سبک فرزندپروری یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل در شکل‌گیری شخصیت کودک است. سبک «نازپرورده» یا فرزندپروری سهل‌گیرانه، ویژگی بارز خود را در عدم وضع مرز‌های مشخص، بیش از حد پاسخگو بودن به خواسته‌های لحظه‌ای کودک و فقدان ساختار و قوانین در خانه را نشان می‌دهد. 

اگرچه والدین با انتخاب این رویکرد هدف خود را خوشبختی و شادی کودک در نظر می‌گیرند، اما نتایج بلندمدت آن اغلب بر خلاف انتظار آنهاست.
از دیدگاه نظریه دلبستگی و نظریات رشد شخصیت، کودک برای شکل‌گیری یک «من» مستقل، نیاز به برخورد با محدودیت‌ها دارد. 
۱- ارتباط کودک نازپرورده با مسئولیت‌پذیری: مسئولیت‌پذیری حاصلِ تجربه «پیامد» است. وقتی کودک در محیطی بزرگ می‌شود که هر اشتباهی بلافاصله با جبران یا حذف پیامد توسط والدین همراه است، مکانیسم «کنترل درونی» در او شکل نمی‌گیرد. در نتیجه، او یاد نمی‌گیرد که رفتار خود را مدیریت کند و در بزرگسالی در برابر چالش‌ها و مسئولیت‌های اجتماعی آسیب‌پذیر خواهد بود.
۲- ارتباط کودک نازپرورده با اعتماد به نفس: برخلاف باور عامه، اعتماد به نفس واقعی از «توانمندی» حاصل می‌شود، نه از «تحسین‌های بی‌دلیل». کودکی که هرگز با موانع واقعی روبه‌رو نشده و برای هر کاری به کمک والدین تکیه کرده است، در واقع تجربه «توانایی انجام کار» را ندارد. این فقدان تجربه، منجر به ایجاد یک اعتماد به نفس کاذب یا در مقابل، اضطراب شدید در مواجهه با وظایف جدید می‌شود.
راهکار‌های اصلاح و تغییر رفتار برای گذر از الگوی نازپرورده به الگوی «مقتدرانه»:
تعیین مرز‌های شفاف: قوانین خانه باید مشخص، ثابت و قابل پیش‌بینی باشند. کودک باید بداند که هر رفتار، پیامد (مثبت یا منفی) مشخصی دارد.
 آموزش مدیریت پیامدها: به جای حل کردن مشکلات برای کودک، باید به او اجازه داد تا با پیامد‌های طبیعی رفتار‌های خود روبه‌رو شود (مثلاً اگر اسباب‌بازی خود را پخش می‌کند، مسئولیت جمع کردن آن بر عهده خود اوست.)
 تشویق تلاش به جای تشویق نتیجه: به جای تعریف از هوش یا زیبایی، باید بر روی «تلاش» و «مسیر طی شده» توسط کودک تمرکز کرد تا استقلال عملی او تقویت شود.
 تقسیم وظایف متناسب با سن: سپردن مسئولیت‌های کوچک (مانند مرتب کردن تخت یا چیدن میز) باعث درک کودک از نقش خود در کل سیستم خانواده می‌شود 
فرزندپروری مؤثر، توازنی میان «محبت عمیق» و «انضباط قاطع» است. کودک برای اینکه بتواند در دنیای واقعی با اعتماد به نفس گام بردارد، نیاز دارد که در محیطی امن، اما دارای ساختار، با محدودیت‌ها و چالش‌ها مواجه شود. هدف نهایی تربیت، پرورش کودکی نیست که همیشه «خوشحال» باشد، بلکه تربیت کودکی است که «توانمند» و «مسئولیت‌پذیر» باشد.
مرضیه خداهمتی، کارشناس مرکز مشاوره آرامش پلیس فارس
سامانه تلفنی مرکز مشاوره آرامش پلیس فارس با شماره ۰۹۶۵۸۰، آماده ارائه خدمات مشاوره تلفنی در زمینه‌های مختلف خانوادگی، اجتماعی، ازدواج، تربیتی و... می‌باشد. شهروندان عزیز می‌توانند در صورت تمایل شماره ۹۶۵۸۰ را شماره گیری نموده و از خدمات مشاوره تلفنی استفاده نمایند.